روی جلدژئودزیژئوماتیکسیستم اطلاعات مکانی

DEM و کاربرهای آن وتفاوت آن با DSM, DTM

DEM: مدل رقومی ارتفاع (Digital Elevation Model)

مقدمه و تعریف
مدل رقومی ارتفاع یا همان مدل رقومی زمین را میتوان یک نقشه رقومی دانست، که حاوی تمامی اطلاعات ارتفاعی تمامی نقاط یک محدوده است. برای مدلهایی که فقط محتوی داده های مربوط به ارتفاع اند، اصطلاح مدل رقومی ارتفاع بهتر است. مدل رقومی ارتفاع دارای کاربردهای مختلفی در علوم مرتبط با داده های مکانی است که در این مقاله به برخی از آنها اشاره خواهیم نمود.

نرم افزار دوربین را گم کرده اید ؟ یا به دنبال آپدیت های آن هستید ؟ اینجا را نگاه کنید.

یا دفترچه ی راهنما میخواهید؟ اینجا را نگاه کنید.

1- تهیه نقشه شیب
یکی از کاربردهای DEM تولید نقشه شیب است. شیب برای هریک از سلولها (در مدل رستری) و مثلث های کوچک (در مدل برداری) ، براساس ارتفاع نقاط و فاصله آنها برحسب درجه ویا درصد محاسبه میشود. بطوری که ارزش هر سلول یا مثلث در نقشه شیب، معادل شیب متوسط آن در جهات مختلف خواهد بود. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید مقاله نحوه ساخت نقشه شیب و جهت شیب را مطالعه نمایید.

2- تهیه نقشه جهت شیب
جهت به مفهوم آزیموت خط بزرگترین شیب هر سلول یا واحد کوچک مثلثی مدل رقومی ارتفاع است. دامنه ارزش ها در نقشه جهت بین صفر تا 360 درجه است. این نقشه ها را میتوان به طبقات چهار یا هشت گانه طبقه بندی نمود.

3- نقشه هیپسومتری
نقشه هیپسومتری یا طبقات ارتفاعی میتواند از روی DEM تولید شود. درواقع یک نقشه هیپسومتری نقشه ای است که در آن ارتفاعات موجود در یک منطقه به چند کلاس طبقه بندی شده باشند.
تعداد طبقات ارتفاع از سطح دریا و نوسان این طبقات نیز بستگی به شرایط زیر دارند:
– هدف بررسی ارتفاعات
– وضعیت ژئومورفولوژی و شکل حوزه آبخیز
– نوع کاربری های مورد انتظار برای ارزیابی و برنامه ریزی سرزمین
– مقیاس نقشه
– میزان همبستگی جامعه های گیاهی با ارتفاع از سطح دریا

4- تهیه نقشه واحدهای شکل زمین
شکل زمین که نمایش دهنده واحدهای همگن است، به کمک نقشه های شیب، جهت و ارتفاع به دست آمده و شامل واحدهای طبیعی زمین است و هر واحد یا بخش از زمین، شکل سه بعدی منحصر به خود را دارد.
از این نقشه میتوان برای تفکیک واحدهای فیزیوگرافی و تهیه نقشه توزیع خاکها در یک ناحیه استفاده نمود. همچنین این نقشه در شناسایی منابع اکولوژیکی و ارزیابی توان اکولوژیکی کاربرد دارد.

5- نقشه سایه روشن
نقشه سایه روشن یا همان Hill Shade نشان دهنده پستی و بلندی های زمین است که از شبیه سازی موقعیت ارتفاع و آزیموت خورشید، به دست آمده است.

6- مدلهای هیدرولوژیکی
میتوان متغیرهای موردنیاز برای مدلسازی هیدرولوژیکی، مانند جهت جریان و تراکم جریان را با استفاده از DEM تهیه نمود.

7- تهیه نقشه حوزه و زیرحوزه های آبخیز
تعیین و تکلیف حوزه ها با استفاده از DEM منطقه به راحتی امکان پذیر است. در اینحالت باتوجه به جریان و زهکش حوزه میتوان اقدام به استخراج زیرحوزه ها نمود.

8- ترسیم میدان دید
به کمک DEM میدان دید یا همان View Point یا Viewshed را نیز میتوان مشخص نمود. این عمل برای مکانیابی دکل های مخابراتی، پست های دیدبانی و … میتواند مفید باشد. به عنوان مثال اگر از بالای قله دماوند به حوضه آبریز تهران بنگریم، مناطق قابل رویت بصورت زیر خواهند بود.
تعیین میدان دید یکی از کاربردهای مهم DEM محسوب میشود.
.
9- تعیین خط دید
خط دید یا بعبارتی Line Site را میتوان با استفاده از DEM منطقه تهیه نمود. این خط درواقع خط بین مشاهده کننده و هدف است و مناطقی را که در این مسیر قابل رؤیت اند نشان میدهد.

10- تعیین حجم خاکبرداری و خاکریزی
به کمک مدل رقومی ارتفاع میتوان میزان خاکبرداری و خاکریزی را نسبت به یک سطح معین محاسبه نمود. همچنین میتوان تغییرات ارتفاعی ایجاد شده در دو زمان مختلف را برای یک منطقه بصورت یک لایه رستری نمایش داد.

SCR-Mapping-Process_Seq2-04

تفاوت DEM، DTM، DSM چیست؟

سه اختصار فوق در واقع معرف اصطلاحات زیر می باشند:
DEM: مدل رقومی ارتفاع (Digital Elevation Model)
DTM: مدل رقومی زمین (Digital Terrain Model)
DSM: مدل رقومی سطح (Digital Surface Model)

هر سه این اصطلاحات به کرات مورد استفاده قرار می گیرد، ولی از آنجایی که هر سه مفهومی مشترک را دربر دارند، و از طرفی ترجمه آنها در زبان فارسی، ممکن است چندان رسا نباشد، لذا بعضا به اشتباه به جای یک دیگر به کار رفته و تفاسیر غلطی را تداعی می کند.
منابع زیادی برای تولید یک DEM وجود دارد. یکی از این منابع تصاویر ماهواره ای می باشند. DEM هایی که از این تصاویر استخراج می گردند، بسته به نوع تصاویر قدرت تفکیک (resolution) متفاوتی دارند. به عنوان مثال رزولوشن DEM استخراج شده از سنجنده IKONOS، ۵-۲ متر، SPOT، ۱۰-۵ متر و ASTER، ۲۵-۱۵ متر می باشد. و همچنین DEM ها می توانند به دو صورت رستر یا وکتور (TIN) نمایش داده شوند.

17e62166fc8586dfa4d1bc0e1742c08b

مدل رقومی زمین (DTM) مدل سه بعدی از سطح زمین بوده و حاوی داده های X،Y و Z سطح یک منطقه می باشند. ارتفاع در این مدل ها صرفا ارتفاع سطح زمین نیست، بلکه سایر عوارض زمین مانند رودخانه ها، دریاچه ها و خط الراس ها و مرزها نیز در این مدل ها لحاظ شده است. در واقع DTM ها DEM هایی هستند که به طور خاص نمایشگر المان هایی چون خطوط شکست نیز می باشند. بدین وسیله DTM ها مدل واقعی تری از سطح ظاهری زمین می باشند. امروز با افزایش قدرت رایانه ها در نمایش مدل های سه بعدی، DTM های کاربرهای وسیعتری در حوزه علوم زمین و مهندسی پیدا کرده اند.

DTM_DSM.svg

مدل رقومی سطح در واقع معرف بازتاب سطحی درختان، ساختمان ها، و دیگر عوارض بالای سطح برهنه زمین و خود سطح زمین می باشد.
و اما تفاوت DEM/DTM و دو شکل زیر این تفاوت را به صورت شماتیک و در واقعیت روشن می سازندDSM

برچسب ها
نمایش بیشتر

میدیا رستمی

اهل سنندج قبلا ورزشکار تکواندو ؛ دانش آموخته ی دبیرستان نمونه دولتی ؛کارشناس مهندسی ژئوماتیک ؛ مدرس دوره های خصوصی و سردبیر مجله ی ژئوماتیک دانشگاه آزاد ؛ برنامه نویس و طراح وب و دارای تسلط به زبان های C# و متلب ||| امضا: Nullius in verba به حرف دیگران توجه نکن |||

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن